SAFİR ARABULUCULUK

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Şarta Bağlı Yapılabilir mi?

Arabuluculuk, tarafların aralarındaki hukuki uyuşmazlığı karşılıklı iradeleri doğrultusunda çözmelerine imkân sağlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda tarafların anlaşmaya varmaları hâlinde, üzerinde uzlaşılan hususlar bir anlaşma belgesiyle kayıt altına alınabilir.

Ancak uygulamada önemli bir hukuki soru ortaya çıkmaktadır:

Arabuluculuk anlaşma belgesi belirli bir şartın gerçekleşmesine bağlı olarak düzenlenebilir mi?

Örneğin işçi ile işveren arasında yapılan arabuluculuk anlaşmasında, işverenin belirli bir tarihe kadar ödeme yapması ve işçinin bazı taleplerinden vazgeçmesinin ödemenin eksiksiz gerçekleştirilmesine bağlanması mümkün müdür?

Bu sorunun cevaplandırılabilmesi için arabuluculuk anlaşmasının hukuki niteliği, sözleşme özgürlüğü, şarta bağlı hukuki işlemler ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu birlikte değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Nedir?

Arabuluculuk anlaşma belgesi, tarafların arabuluculuk faaliyeti sonucunda üzerinde uzlaştıkları hususları yazılı olarak belirledikleri belgedir.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesi, arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlenen anlaşma belgesine ilişkin temel hükümleri içermektedir.

Taraflar anlaşma belgesinin kapsamını, kanunun çizdiği sınırlar içerisinde serbestçe belirleyebilir.

Bu kapsamda anlaşma belgesinde;

gibi hususlara yer verilebilir.

Ancak anlaşma belgesinde yer alan hükümlerin geçerliliği, yalnızca tarafların imza atmış olmasına bağlı değildir. Söz konusu hükümlerin emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine ve ilgili uyuşmazlığın niteliğine uygun olması gerekir.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Şarta Bağlı Yapılabilir mi?

Arabuluculuk anlaşma belgesinde, hukuken mümkün olan ve emredici kurallara aykırılık taşımayan şartlara yer verilmesi mümkündür.

Türk Borçlar Kanunu'nda şarta bağlı hukuki işlemler düzenlenmiştir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 170 ve devamı maddeleri kapsamında bir sözleşmenin hüküm doğurması veya mevcut hukuki sonuçlarının sona ermesi, gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olaya bağlanabilir.

Arabuluculuk anlaşmaları da hukuki nitelikleri gereği sözleşme hukukunun genel ilkeleriyle birlikte değerlendirilir.

Dolayısıyla tarafların belirli yükümlülükleri bir şartın gerçekleşmesine bağlamaları, kural olarak sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ele alınabilir.

Bununla birlikte her şart aynı hukuki sonucu doğurmaz. Anlaşmanın tamamının mı, belirli bir hükmünün mü yoksa yalnızca taraflardan birinin yükümlülüğünün mü şarta bağlandığı açıkça belirlenmelidir.

Arabuluculuk Anlaşmasında Tam ve Eksiksiz Ödeme Şartı

Arabuluculuk uygulamasında özellikle işçi ve işveren uyuşmazlıklarında ödeme şartı içeren anlaşmalarla karşılaşılmaktadır.

Örneğin taraflar, işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlığın belirli bir tutarın ödenmesi karşılığında sona erdirilmesi konusunda anlaşabilir.

Bu durumda anlaşma belgesine ödemenin belirli bir tarihte ve eksiksiz gerçekleştirilmesine ilişkin hükümler konulabilir.

Örnek bir arabuluculuk anlaşması

Bir işçi ile işveren arasında kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlık bulunduğunu düşünelim.

Taraflar arabuluculuk görüşmeleri sonucunda toplam 200.000 TL ödenmesi konusunda anlaşmış olsun.

Anlaşma belgesinde ödemenin belirli bir tarihe kadar yapılacağı ve işçinin belirli taleplerinden vazgeçmesine ilişkin hükmün ödemenin eksiksiz gerçekleştirilmesine bağlı olduğu kararlaştırılabilir.

Bu durumda ödeme yapılmadığında ortaya çıkacak hukuki sonuçların belirlenmesi için anlaşma belgesinin bütün hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle ödeme yükümlülüğünün ihlali ile anlaşmanın geçerliliğinin sona ermesi birbirinden farklı hukuki meselelerdir.

Şarta Bağlı Arabuluculuk Anlaşmasında Ödeme Yapılmazsa Ne Olur?

Arabuluculuk anlaşma belgesinde öngörülen ödemenin yapılmaması hâlinde başvurulabilecek hukuki yollar, anlaşmanın içeriğine göre değişebilir.

Ödeme yapılmaması her durumda anlaşmanın kendiliğinden geçersiz hâle geldiği anlamına gelmez.

Bu noktada üç farklı ihtimal değerlendirilmelidir.

1. Anlaşma geçerlidir ancak ödeme borcu yerine getirilmemiştir

Taraflar arasında geçerli bir anlaşma kurulmuş olmasına rağmen ödeme yükümlülüğü yerine getirilmemiş olabilir.

Bu durumda anlaşma belgesinin icra edilebilirliği ve borcun ifasına yönelik hukuki başvuru yolları gündeme gelebilir.

2. Belirli hukuki sonuçlar ödemenin gerçekleşmesine bağlanmıştır

Taraflar, anlaşmadaki bazı sonuçların ancak ödeme tamamlandıktan sonra doğacağını kararlaştırmış olabilir.

Bu durumda ödemenin gerçekleşmemesi, şarta bağlanan hukuki sonuçların doğup doğmadığı bakımından önem kazanır.

3. Anlaşmada bozucu şart veya başka bir özel düzenleme bulunmaktadır

Anlaşmanın belirli sonuçlarının bir olayın gerçekleşmesiyle sona ereceği kararlaştırılmış olabilir.

Ancak bu tür hükümlerin geçerliliği ve uygulanması, sözleşmenin bütünlüğü ve ilgili kanuni düzenlemeler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Önemli: Ödeme yapılmaması, taraflara her durumda doğrudan aynı alacak için yeniden dava açma hakkı vermez. Öncelikle anlaşma belgesinin hukuki niteliği ve öngördüğü sonuçlar belirlenmelidir.

Şarta Bağlı Arabuluculuk Anlaşmasından Sonra Dava Açılabilir mi?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesi kapsamında, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamayacağı düzenlenmiştir.

Ancak anlaşma belgesinde yer alan bir şartın gerçekleşmemesi, anlaşmanın geçerliliği veya tarafların üzerinde anlaştıkları hususların kapsamı hakkında uyuşmazlık doğabilir.

Bu nedenle şarta bağlı bir anlaşmadan sonra dava açılıp açılamayacağı değerlendirilirken yalnızca anlaşma belgesinin mevcut olması yeterli değildir.

Şu soruların cevaplandırılması gerekir:

Bu soruların cevapları, sonraki hukuki başvurunun niteliğinin belirlenmesinde önem taşır.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirliği

Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki etkilerinden biri, kanuni koşulların bulunması hâlinde icra edilebilir nitelik kazanabilmesidir.

6325 sayılı Kanun'un 18. maddesinde anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Kanunda belirtilen imza ve diğer koşulların sağlanması hâlinde anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge olarak değerlendirilebilir.

Bununla birlikte şarta bağlı bir anlaşmanın icra edilebilirliği değerlendirilirken borcun muacceliyeti, şartın gerçekleşip gerçekleşmediği ve belgedeki edimin yeterince belirli olup olmadığı gibi hususlar önem taşıyabilir.

Bu nedenle her arabuluculuk anlaşma belgesinin aynı şekilde ve herhangi bir hukuki inceleme yapılmaksızın icraya konulabileceği düşünülmemelidir.

Şarta Bağlı Arabuluculuk Anlaşmalarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Arabuluculuk anlaşma belgelerinde kullanılan ifadelerin açık, anlaşılır ve hukuki sonuçları bakımından belirli olması önemlidir.

Özellikle ödeme şartı içeren anlaşmalarda aşağıdaki hususların değerlendirilmesi gerekir:

  1. Ödeme miktarının açıkça belirlenmesi.

  2. Ödeme tarihinin ve yönteminin gösterilmesi.

  3. Taksitlendirme bulunuyorsa taksitlerin ayrı ayrı belirtilmesi.

  4. Şartın hangi hukuki sonuçları etkilediğinin açıklanması.

  5. Ödeme yapılmaması hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçların değerlendirilmesi.

  6. Anlaşmanın hangi uyuşmazlık konularını kapsadığının belirlenmesi.

  7. Kanuni şekil ve imza koşullarına uyulması.

Belirsiz ifadeler içeren anlaşma belgeleri, taraflar arasında yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bu nedenle anlaşma metninin hazırlanmasında yalnızca mevcut uyuşmazlığın sona erdirilmesi değil, anlaşmanın uygulanması sırasında doğabilecek sorunlar da dikkate alınmalıdır.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ile İbra Sözleşmesi Aynı Şey midir?

Arabuluculuk anlaşma belgesi ile ibra sözleşmesi birbirinden farklı hukuki kurumlar olmakla birlikte bazı uyuşmazlıklarda benzer sonuçlar doğurabilecek hükümler içerebilir.

Özellikle işçilik alacakları bakımından Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesindeki ibra hükümleri ile arabuluculuk anlaşmalarına ilişkin özel düzenlemelerin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle işçinin alacaklarından vazgeçtiğine ilişkin her hükmün, yalnızca kullanılan ifadeye bakılarak geçerli veya geçersiz sayılması doğru değildir.

Belgenin düzenlenme koşulları, arabuluculuk sürecinin niteliği, tarafların iradeleri ve emredici hukuk kuralları birlikte incelenmelidir.

Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Şarta Bağlanması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Arabuluculuk anlaşması ödeme şartına bağlanabilir mi?

Taraflar, hukuka aykırı olmamak kaydıyla belirli yükümlülükleri ödeme şartına bağlayabilir. Ancak şartın hukuki niteliği ve anlaşmanın hangi sonuçlarını etkilediği açıkça belirlenmelidir.

Arabuluculuk anlaşmasında ödeme yapılmazsa anlaşma geçersiz olur mu?

Ödeme yapılmaması her durumda anlaşmayı kendiliğinden geçersiz hâle getirmez. Sonuç, anlaşma belgesinin içeriğine ve ilgili hukuk kurallarına göre belirlenir.

Arabuluculuk anlaşmasından sonra dava açılabilir mi?

Kanunda, üzerinde anlaşmaya varılan hususlar hakkında dava açılamayacağı düzenlenmiştir. Bununla birlikte anlaşmanın geçerliliği, kapsamı, şartın gerçekleşmesi veya yükümlülüklerin yerine getirilmesi hakkında ortaya çıkan uyuşmazlıklar ayrıca değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk anlaşması taksitli ödeme içerebilir mi?

Evet. Taraflar ödeme yükümlülüğünün taksitler hâlinde yerine getirilmesini kararlaştırabilir. Taksitlerin miktarı, ödeme tarihleri ve yükümlülüklerin açıkça belirlenmesi önemlidir.

Şarta bağlı arabuluculuk anlaşması icraya konulabilir mi?

Bu sorunun cevabı anlaşmanın hukuki niteliğine, kanuni icra edilebilirlik koşullarına, borcun muacceliyetine ve şartın gerçekleşip gerçekleşmediğine bağlıdır.

Arabuluculuk anlaşmasında şart gerçekleşmezse ne yapılmalıdır?

Öncelikle anlaşma belgesindeki şartın niteliği, tarafların yükümlülükleri ve şartın gerçekleşmemesine bağlanan sonuçlar incelenmelidir. Ardından somut uyuşmazlığa uygun hukuki yol değerlendirilmelidir.

Sonuç: Arabuluculuk Anlaşmalarında Şartın Açıkça Düzenlenmesi Önemlidir

Arabuluculuk anlaşma belgeleri, tarafların uyuşmazlığı kendi iradeleri doğrultusunda çözmelerine imkân sağlayan önemli hukuki belgelerdir.

Taraflar, hukuken mümkün olan şartları anlaşma belgesine dâhil edebilir. Ancak özellikle ödeme yükümlülüğüne bağlı hükümler düzenlenirken şartın hukuki niteliği ve gerçekleşmemesi hâlinde doğacak sonuçlar açıkça belirlenmelidir.

Arabuluculuk anlaşmasının şarta bağlı olması, anlaşmanın her durumda geçersiz olduğu veya şart gerçekleşmediğinde doğrudan dava açılabileceği anlamına gelmez.

Her somut olayda anlaşmanın kapsamı, tarafların iradeleri, ilgili kanun hükümleri ve anlaşmanın uygulanmasına ilişkin koşullar birlikte değerlendirilmelidir.

Hukuki açıdan önemli olan yalnızca tarafların anlaşmaya varması değil, üzerinde anlaşılan yükümlülüklerin açık, uygulanabilir ve hukuken geçerli şekilde düzenlenmesidir.

İlgili Mevzuat

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Arabuluculuk anlaşmalarının geçerliliği ve hukuki sonuçları, somut olayın özelliklerine göre değişebilir.