İhtiyari Arabuluculuk Anlaşması Aşırı Yararlanma Nedeniyle İptal Edilebilir mi?
İhtiyari arabuluculuk, tarafların kendi iradeleriyle başvurdukları ve uyuşmazlığın çözümünü müzakere ettikleri alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. İşçi ve işveren uyuşmazlıklarında da taraflar, kanunen dava şartı arabuluculuğa tabi olmayan aşamalarda veya uyuşmazlıklarda ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurabilir.
Ancak arabuluculuk sonunda bir anlaşma belgesinin imzalanmış olması, belgenin hangi koşullar altında düzenlendiğinin hiçbir zaman tartışılamayacağı anlamına gelmez.
Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 10.02.2026 tarihli, 2025/9390 Esas ve 2026/1065 Karar sayılı kararında, bir işçi ile işveren arasında düzenlenen ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinin geçerliliği değerlendirilmiştir.
Karar özellikle şu soruyu yeniden gündeme getirmiştir:
İşçinin gerçek ücreti, kıdemi ve olası işçilik alacaklarıyla ciddi biçimde örtüşmeyen bir bedel üzerinden düzenlenen ihtiyari arabuluculuk anlaşması geçerli midir?
Bu soruya yalnızca ödenen rakama bakılarak cevap verilmesi doğru değildir. Yargıtay kararına konu olayda ödeme miktarıyla birlikte arabuluculuk sürecinin gerçekten bir müzakere niteliği taşıyıp taşımadığı ve işçinin serbest iradesinin bulunup bulunmadığı da önem taşımıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2026 Tarihli Kararı Ne Diyor?
Uyuşmazlık, 04.09.2024 tarihinde düzenlenen ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesinin geçerli olup olmadığına ilişkindir.
Karara konu olayda işçi, 14.05.2018 ile 04.09.2024 tarihleri arasında işveren bünyesinde çalışmıştır. İş sözleşmesi 04.09.2024 tarihinde sona erdirilmiş; aynı gün ihtiyari arabuluculuk başvurusu yapılmış ve yine aynı gün anlaşma belgesi ile son tutanak düzenlenmiştir.
Anlaşma kapsamında çok sayıda işçilik alacağı ve talep başlığı bulunmasına karşılık işçiye net 156.058,70 TL ödenmesi kararlaştırılmıştır. Dosyada yer verilen bordroya göre işçinin aylık brüt ücreti ise 51.808,50 TL seviyesindedir ve işçinin altı yılı aşan kıdemi bulunmaktadır.
Ancak kararın önemi yalnızca bu iki rakam arasındaki ilişkiden kaynaklanmamaktadır.
Yalnızca Düşük Ödeme Yapılması Arabuluculuk Anlaşmasını Geçersiz Kılar mı?
Hayır. Karardan “işçiye düşük ödeme yapılmışsa arabuluculuk anlaşması otomatik olarak geçersizdir” şeklinde genel bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.
Somut olayda mahkemeler birçok olguyu birlikte değerlendirmiştir.
İş sözleşmesinin feshi, arabuluculuk başvurusu, görüşme, anlaşma ve son tutanak aynı gün içerisinde gerçekleşmiştir. İşçinin sürecin başlatılması, arabulucunun seçimi ve görüşme yeri üzerinde gerçek bir iradesinin bulunup bulunmadığı tartışılmıştır.
Ayrıca işçinin yeterli düşünme ve karar verme imkânına sahip olup olmadığı ile arabuluculuk sürecinin temelini oluşturan gerçek bir müzakerenin gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesinin bu değerlendirmesi Yargıtay 9. Hukuk Dairesince usul ve kanuna uygun bulunarak karar onanmıştır.
Arabuluculuk Gerçek Bir Müzakere Süreci Olmalıdır
Kararın Safir Arabuluculuk açısından üzerinde durulması gereken en önemli yönlerinden biri budur.
Arabuluculuk yalnızca tarafların önüne hazırlanmış bir metnin konulup imzalanmasından ibaret değildir.
Arabuluculuğun temelinde tarafların uyuşmazlığı konuşabilmesi, taleplerini ortaya koyabilmesi, seçenekleri değerlendirebilmesi ve özgür iradesiyle karar verebilmesi bulunmaktadır.
Karara konu olayda mahkeme, arabuluculuk görüşmelerinin temelini oluşturan müzakere aşamasının gerçek anlamda uygulanmadığı sonucuna ulaşmıştır. Yargıtay da bu değerlendirmeyi bozmayı gerektirecek bir neden görmemiştir.
Bu yaklaşım, arabuluculuk kurumunun yalnızca şekli bir prosedür olarak kullanılmaması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.
İşten Çıkarma ile Arabuluculuğun Aynı Gün Yapılması Anlaşmayı Geçersiz Kılar mı?
Burada da önemli bir ayrım yapılmalıdır.
Fesih ile ihtiyari arabuluculuğun aynı gün gerçekleştirilmesi tek başına ve otomatik olarak her anlaşmayı geçersiz hâle getiren bir kural olarak okunmamalıdır.
Ancak Yargıtay kararına konu somut olayda bu durum diğer olgularla birlikte değerlendirilmiştir.
İşçinin işten çıkarıldığı gün arabuluculuk sürecinin başlatılması ve tamamlanması; işçinin yeterli düşünme süresine sahip olup olmadığı, gerçek bir müzakerenin gerçekleşip gerçekleşmediği ve iradesinin sürece ne ölçüde yansıdığı bakımından önem taşımıştır.
Dolayısıyla değerlendirme yalnızca takvime bakılarak değil, sürecin bütününe bakılarak yapılmalıdır.
Arabulucunun Aydınlatma Yükümlülüğü Neden Önemlidir?
Arabuluculukta tarafların süreci anlayarak ve bilinçli biçimde hareket edebilmesi önemlidir.
Karara konu olayda Bölge Adliye Mahkemesi, gerçek anlamda bir müzakere ortamının bulunmadığı yönündeki değerlendirmesi kapsamında arabulucunun süreç ve sonuçları hakkında aydınlatma görevinin yerine getirildiğinin kabul edilemeyeceğini belirtmiştir. Yargıtay da kararı onamıştır.
Bu nedenle arabuluculukta yalnızca tarafların imzasının alınması yeterli görülmemelidir.
Tarafların süreci anlamaları, müzakereye katılmaları ve kararlarını serbestçe verebilmeleri arabuluculuk kurumunun niteliği bakımından önemlidir.
Aşırı Yararlanma (Gabin) Nedir?
Aşırı yararlanma, Türk Borçlar Kanunu'nun 28. maddesinde düzenlenen bir sözleşme hukuku kurumudur.
Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması ve bu oransızlığın zarar gören tarafın zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak oluşturulması hâlinde aşırı yararlanma gündeme gelebilir.
Ancak yalnızca taraflardan birinin sonradan yaptığı anlaşmayı ekonomik açıdan elverişsiz bulması, tek başına aşırı yararlanmanın bulunduğunu göstermeye yeterli değildir.
Somut olayın koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
İşçilik Alacakları Arabuluculukta Nasıl Değerlendirilmelidir?
İş uyuşmazlıklarında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin, ücret, hafta tatili ve ulusal bayram ve genel tatil alacakları gibi birçok farklı talep gündeme gelebilir.
Bu alacakların her birinin hukuki dayanağı ve hesaplama yöntemi farklı olabilir.
Dolayısıyla arabuluculuk görüşmesinde tarafların hangi alacaklar üzerinde müzakere ettiklerinin açık olması önemlidir.
Bir işçinin teorik olarak talep edebileceği toplam miktarla arabuluculukta kabul ettiği miktarın farklı olması tek başına anlaşmanın geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Arabuluculuğun doğasında karşılıklı müzakere ve uzlaşma bulunmaktadır.
Ancak ortaya çıkan farkın büyüklüğü ile birlikte tarafların ekonomik ve hukuki durumları, müzakerenin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği ve iradenin serbestçe oluşup oluşmadığı somut olay bakımından önem kazanabilir.
Arabuluculuk İşçinin Dava Açmasını Engellemek İçin Kullanılabilir mi?
Karardaki önemli değerlendirmelerden biri de arabuluculuğun amacıyla ilgilidir.
Arabuluculuğun amacı mevcut bir uyuşmazlığın tarafların katılımıyla müzakere edilerek çözülmesidir.
Bu nedenle ihtiyari arabuluculuğun yalnızca ileride açılabilecek bir davayı önlemek amacıyla şekli bir işlem hâline getirilmesi, arabuluculuk kurumunun temel amacıyla bağdaşmaz.
Karara konu olayda da arabuluculuk sürecinin bu amaç doğrultusunda gerçek anlamda yürütülüp yürütülmediği incelenmiştir.
İhtiyari Arabuluculuk Anlaşması İptal Edilebilir mi?
Bir arabuluculuk anlaşma belgesinin varlığı güçlü hukuki sonuçlar doğurabilir. Bununla birlikte anlaşmanın geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıkların hiçbir koşulda yargısal denetime konu olamayacağını söylemek doğru değildir.
İrade sakatlığı, aşırı yararlanma ve arabuluculuk sürecinin kanuna uygun yürütülüp yürütülmediğine ilişkin iddialar somut olayın özellikleri çerçevesinde mahkemeler tarafından değerlendirilebilir.
Nitekim 2025/9390 E., 2026/1065 K. sayılı uyuşmazlıkta İlk Derece Mahkemesinin anlaşma belgesinin geçersizliğine ilişkin kabul kararı Bölge Adliye Mahkemesince yerinde bulunmuş; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.
Bu Yargıtay Kararından Hangi Sonuç Çıkarılmalıdır?
Kararın “işçinin alacağından daha düşük bir rakama anlaşması yasaktır” şeklinde yorumlanması isabetli değildir.
Arabuluculuk zaten tarafların karşılıklı tavizler vererek uyuşmazlığı çözebilmelerine imkân sağlayan bir yöntemdir.
Kararın asıl önemi, anlaşmanın hangi ortamda ve hangi irade süreci sonucunda meydana geldiğinin değerlendirilmesidir.
Gerçek bir müzakere yapılması, tarafların sürece özgür iradeleriyle katılması, yeterli değerlendirme imkânına sahip olması ve arabuluculuk sürecinin kendi amacı doğrultusunda yürütülmesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
İşçi arabuluculukta alacağından daha düşük bir miktarı kabul edebilir mi?
Arabuluculuk bir müzakere sürecidir ve taraflar karşılıklı teklifler üzerinde anlaşabilir. Salt talep edilen veya teorik olarak hesaplanabilecek tutardan daha düşük bir miktarın kabul edilmesi, tek başına anlaşmanın geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz. Somut olayın bütün koşulları değerlendirilmelidir.
Arabuluculuk anlaşması imzalandıktan sonra iptal edilebilir mi?
Anlaşma belgesinin geçerliliğine ilişkin iddialar; irade sakatlığı, aşırı yararlanma veya sürecin hukuka uygun yürütülmediği gibi hukuki sebepler çerçevesinde somut olay özelinde yargısal değerlendirmeye konu olabilir.
İşten çıkarıldığı gün arabuluculuk yapılabilir mi?
Aynı gün işlem yapılmış olması tek başına otomatik geçersizlik sonucu olarak değerlendirilmemelidir. Ancak işçinin düşünme ve müzakere imkânı, sürece katılım biçimi ve diğer koşullarla birlikte önem taşıyabilir.
Arabulucu işçilik alacağını hesaplamak zorunda mıdır?
Arabulucunun görevi taraflardan biri adına hüküm vermek veya hâkim gibi uyuşmazlığı karara bağlamak değildir. Arabulucu, tarafların iletişim ve müzakere sürecini yürütür.
Arabuluculuk anlaşması her durumda kesin midir?
Arabuluculuk anlaşma belgeleri önemli hukuki sonuçlara sahiptir. Bununla birlikte belgenin oluşumunda irade sakatlığı, aşırı yararlanma veya sürecin hukuka aykırı yürütüldüğü iddiası varsa somut olayın hukuki özellikleri ayrıca değerlendirilir.
Sonuç
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 10.02.2026 tarihli, 2025/9390 E. ve 2026/1065 K. sayılı kararı, ihtiyari arabuluculuğun yalnızca bir tutanağın imzalanmasından ibaret olmadığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
Karara konu olayda işçinin ücreti, kıdemi ve kararlaştırılan ödeme arasındaki ilişki önemli olmakla birlikte karar yalnızca rakamsal oransızlığa dayanmamaktadır.
Fesih ve arabuluculuk işlemlerinin aynı gün içerisinde gerçekleştirilmesi, işçinin sürece katılım biçimi, arabulucunun seçimi, düşünme ve karar verme imkânı, gerçek bir müzakerenin bulunup bulunmadığı ve aydınlatma yükümlülüğü gibi hususlar birlikte değerlendirilmiştir.
Bu nedenle kararın temel mesajı, “düşük bedelli her arabuluculuk anlaşması geçersizdir” şeklinde değil; arabuluculuk anlaşmasının gerçek, serbest ve hukuka uygun bir müzakere sürecinin sonucu olması gerektiği şeklinde okunmalıdır.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her uyuşmazlık kendi somut özellikleri ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.