2026'da Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Zorunlu?
Bir hukuki uyuşmazlık ortaya çıktığında tarafların en sık sorduğu sorulardan biri “Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?” sorusudur. Bu sorunun cevabı uyuşmazlığın türüne, tarafların hukuki sıfatına ve ileri sürülen talebe göre değişmektedir.
2026 yılı itibarıyla Türk hukukunda bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başka bir ifadeyle kanunun dava şartı arabuluculuk kapsamına aldığı bir uyuşmazlıkta, kural olarak dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin usulüne uygun şekilde tamamlanması gerekir.
İşçi ve işveren arasındaki belirli uyuşmazlıklar, bazı ticari uyuşmazlıklar, tüketici uyuşmazlıklarının belirli bölümü ile kira ilişkileri, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından kaynaklanan belirli uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuğun önemli uygulama alanlarını oluşturmaktadır.
Ancak her iş, ticaret, tüketici veya taşınmaz uyuşmazlığında arabuluculuğun zorunlu olduğu şeklinde bir değerlendirme doğru değildir. Dava şartının bulunup bulunmadığı; uyuşmazlığın hukuki niteliği, tarafların sıfatları, talebin konusu ve ilgili özel kanun hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Bu rehberde zorunlu arabuluculuk hangi davalarda uygulanır, arabuluculuğa başvurmadan dava açılırsa ne olur, kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mudur, işçi alacaklarında arabuluculuk gerekir mi, ticari uyuşmazlıklarda hangi talepler kapsamdadır ve tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk ne zaman zorunludur sorularını ayrı ayrı ele alıyoruz.
Zorunlu Arabuluculuk Nedir?
Zorunlu arabuluculuk veya kanundaki ifadeyle dava şartı olarak arabuluculuk, belirli uyuşmazlıklarda mahkemede dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını gerektiren usuli bir ön koşuldur.
Buradaki zorunluluk, tarafların mutlaka anlaşmak zorunda oldukları anlamına gelmez. Taraflardan beklenen, kanunun dava şartı olarak belirlediği durumlarda mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuk yoluna başvurulmasıdır. Tarafların anlaşmaya varıp varmaması ise kendi iradelerine bağlıdır.
Kısaca: Arabulucuya başvurmak zorunlu olabilir; anlaşmak zorunlu değildir.
Bu ayrım, dava şartı arabuluculuğun anlaşılması bakımından temel öneme sahiptir.
2026'da Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Zorunlu?
Dava şartı arabuluculuk tek bir kanunda düzenlenmemiştir. Uyuşmazlığın türüne göre farklı kanunlarda dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümler bulunmaktadır.
2026 yılı itibarıyla başlıca dava şartı arabuluculuk alanları şunlardır:
Belirli işçi ve işveren uyuşmazlıkları,
Belirli ticari uyuşmazlıklar,
Kanundaki istisnalar dışında belirli tüketici uyuşmazlıkları,
Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar,
Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar,
Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar,
Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.
Özellikle 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi; kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar yönünden önemli düzenlemeler içermektedir.
İşçi ve İşveren Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Belirli iş uyuşmazlıklarında evet.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Düzenleme kapsamındaki alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları bakımından da ilgili dava şartı hükümleri dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle somut olayın şartlarına göre;
Kıdem tazminatı,
İhbar tazminatı,
Ücret alacağı,
Fazla çalışma ücreti,
Yıllık izin ücreti,
İşe iade talebi
gibi iş hukukundan kaynaklanan taleplerde dava açılmadan önce arabuluculuk süreci gündeme gelebilir.
Ancak uyuşmazlığın yalnızca işçi ile işveren arasında olması tek başına yeterli değildir. İleri sürülen talebin hukuki niteliğinin de dava şartı arabuluculuk kapsamında bulunması gerekir.
İşe iade davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. İşe iade talebi, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinde dava şartı arabuluculuk kapsamında düzenlenmiştir.
İşe iade bakımından özel başvuru ve dava süreleri bulunduğundan, iş sözleşmesinin feshedilmesinden sonra sürecin süreler yönünden ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.
Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunlu mu?
Her ticari davada arabuluculuk zorunlu değildir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesine göre, TTK'nın 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Bu nedenle bir uyuşmazlığın ticari nitelikte olması tek başına arabuluculuğun zorunlu olduğu sonucunu doğurmaz. Öncelikle uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olup olmadığı, ardından ileri sürülen talebin Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi kapsamına girip girmediği değerlendirilmelidir.
Şirketler arasındaki bazı para alacakları, ticari sözleşmelerden kaynaklanan belirli alacak ve tazminat talepleri ile kanunda belirtilen diğer dava türleri bu kapsamda değerlendirilebilir.
Ticari arabuluculuk ne kadar sürer?
Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir.
Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Kira uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuğun önemli uygulama alanlarından biridir.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesine göre, kiralanan taşınmazların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Bu nedenle kira ilişkisinden kaynaklanan bir uyuşmazlıkta dava açılmadan önce uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Uygulamada özellikle;
Kira bedelinin tespiti,
Kira ilişkisinden kaynaklanan alacaklar,
Tahliyeye ilişkin belirli uyuşmazlıklar,
Kiracı ve kiraya veren arasındaki kira sözleşmesinden kaynaklanan diğer uyuşmazlıklar
bakımından arabuluculuk gündeme gelebilmektedir.
Ancak kanundaki ilamsız icra yoluyla tahliye istisnası gözden kaçırılmamalıdır. Bu nedenle “Her tahliye işleminden önce arabulucuya gitmek zorunludur.” şeklinde bir genelleme doğru değildir. İzlenen hukuki yol ve talebin niteliği belirleyicidir.
Ortaklığın Giderilmesi Davasından Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?
Evet.
6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesinde taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamında açıkça düzenlenmiştir.
Bir taşınmaz üzerinde birden fazla kişinin paylı veya elbirliği hâlinde hak sahibi olduğu ve ortaklığın sona erdirilmesinin talep edildiği durumlarda, somut uyuşmazlığın özellikleri de dikkate alınarak dava öncesi arabuluculuk süreci gündeme gelir.
Bu düzenleme özellikle miras yoluyla birden fazla kişiye geçen taşınmazların paylaşılması konusunda uygulamada önem taşımaktadır.
Kat Mülkiyeti Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıkları da dava şartı arabuluculuk kapsamına almaktadır.
Apartman ve site yaşamından kaynaklanan uyuşmazlıkların bir bölümü bu kapsamda değerlendirilebilir.
Burada belirleyici olan yalnızca tarafların aynı apartman veya sitede bulunması değildir. Uyuşmazlığın hukuken Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanıp kaynaklanmadığının belirlenmesi gerekir.
Komşuluk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Komşuluk ilişkileri, taşınmazların kullanım biçiminden kaynaklanan farklı uyuşmazlıklara konu olabileceğinden her olay kendi hukuki özellikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Buradaki temel kriter yalnızca tarafların birbirine komşu olması değildir. Uyuşmazlığın komşu hakkından kaynaklanması gerekir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Belirli tüketici uyuşmazlıklarında evet; ancak önemli istisnalar bulunmaktadır.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 73/A maddesi, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını kural olarak dava şartı olarak düzenlemektedir. Ancak aynı maddede kapsam dışında bırakılan uyuşmazlıklar da bulunmaktadır.
Örneğin tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında bulunan uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk hükümlerinin istisnaları arasındadır. Tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar ve kanunda ayrıca belirtilen bazı uyuşmazlıklar bakımından da özel hükümler bulunmaktadır.
Bu nedenle bir tüketici uyuşmazlığında doğrudan “önce arabulucuya gidilmesi zorunludur” sonucuna varılmamalıdır. Uyuşmazlığın konusu, parasal değeri, görevli merci ve kanuni istisnalar birlikte değerlendirilmelidir.
Arabulucuya Başvurmadan Dava Açılırsa Ne Olur?
Dava şartı arabuluculuk kapsamında bulunan bir uyuşmazlıkta, gerekli arabuluculuk süreci tamamlanmadan doğrudan dava açılması önemli usuli sonuçlar doğurabilir.
Örneğin 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinde iş uyuşmazlıkları bakımından, arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedileceği düzenlenmiştir.
Bu nedenle dava açılmadan önce;
Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığı,
Doğru tarafların sürece dahil edilip edilmediği,
Uyuşmazlık konusunun ve taleplerin doğru belirlenip belirlenmediği,
Arabuluculuk sürecinin usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığı
dikkatle değerlendirilmelidir.
Zorunlu Arabuluculukta Taraflar Anlaşmak Zorunda mı?
Hayır.
Dava şartı olan husus tarafların anlaşması değil, kanunun öngördüğü durumlarda arabuluculuk yoluna başvurulmasıdır.
Taraflar arabuluculuk görüşmeleri sonucunda anlaşabilir veya anlaşamayabilir. Arabulucunun görevi taraflardan birini diğer tarafın teklifini kabul etmeye zorlamak veya uyuşmazlık hakkında hâkim gibi karar vermek değildir.
Bu nedenle zorunlu arabuluculuk ile zorunlu anlaşma birbirinden tamamen farklı kavramlardır.
Arabulucu Karar Verir mi?
Hayır. Arabulucu hâkim değildir ve uyuşmazlık hakkında tarafları bağlayacak bir mahkeme kararı vermez.
Arabuluculuk sürecinin temelinde tarafların iletişim ve müzakere yoluyla kendi çözümlerini oluşturabilmesi bulunmaktadır.
Mahkemede uyuşmazlık hakkında karar hâkim tarafından verilirken, arabuluculukta anlaşmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine taraflar karar verir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Dava Açılabilir mi?
Evet. Dava şartı arabuluculuk süreci usulüne uygun şekilde tamamlanmasına rağmen tarafların anlaşmaya varamaması hâlinde, uyuşmazlığın niteliğine göre mahkemeye başvuru yolu gündeme gelebilir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması kişinin dava hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ancak dava açılırken görev, yetki, hak düşürücü süre, zamanaşımı ve varsa diğer özel dava şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Arabuluculuğa Kim Başvurabilir?
Uyuşmazlığın taraflarından biri dava şartı arabuluculuk başvurusunu başlatabilir.
Başvurunun hangi arabuluculuk bürosuna veya yetkili yere yapılacağı uyuşmazlığın türüne ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
Başlangıç aşamasında uyuşmazlık konusunun, taleplerin ve karşı taraf bilgilerinin doğru belirlenmesi, daha sonra ortaya çıkabilecek usuli sorunların önlenmesi bakımından önemlidir.
Arabuluculuk Görüşmesine Avukatla Katılmak Mümkün mü?
Taraflar mevzuatın izin verdiği çerçevede arabuluculuk sürecinde avukatlarının hukuki desteğinden yararlanabilir ve şartları bulunduğunda vekilleri aracılığıyla süreci yürütebilirler.
Burada arabulucu ile taraf avukatının görevleri birbirinden farklıdır.
Arabulucu tarafsızdır ve taraflardan herhangi birinin avukatı değildir. Taraf avukatı ise temsil ettiği kişinin hukuki durumunu, taleplerini ve yapılması düşünülen anlaşmanın hukuki sonuçlarını müvekkili açısından değerlendirir.
Arabuluculuk Süreci Gizli midir?
Gizlilik, arabuluculuk kurumunun temel ilkelerinden biridir.
Arabuluculuk görüşmelerinin ve süreç kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerin gizliliğine ilişkin 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nda düzenlemeler bulunmaktadır.
Bununla birlikte gizliliğin kapsamı, kanuni istisnaları ve belirli bilgi veya belgelerin daha sonraki bir yargılamada kullanılıp kullanılamayacağı somut olay ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Zorunlu Arabuluculuk ile İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Fark Nedir?
Zorunlu veya dava şartı arabuluculuk, kanunun belirlediği uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce başvurulması gereken süreçtir.
İhtiyari arabuluculuk ise tarafların, kanunen dava şartı bulunmasa dahi arabuluculuğa elverişli bir uyuşmazlığı müzakere etmek amacıyla kendi iradeleriyle arabuluculuk yöntemini tercih etmeleridir.
Dolayısıyla bir uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında bulunmaması, o uyuşmazlığın hiçbir şekilde arabuluculuk yoluyla çözülemeyeceği anlamına gelmez.
Arabuluculuk Zorunlu mu? Nasıl Anlaşılır?
Bir uyuşmazlıkta arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını belirlemek için yalnızca uyuşmazlığın genel adına bakmak yeterli değildir.
Örneğin yalnızca “Bu bir kira uyuşmazlığıdır”, “Bu ticari bir uyuşmazlıktır” veya “Bu bir işçi-işveren uyuşmazlığıdır” demek her durumda yeterli hukuki değerlendirmeyi sağlamaz.
Uyuşmazlığın;
Konusu,
Talep sonucu,
Tarafların hukuki sıfatları,
Uygulanacak özel kanun,
Kanunda düzenlenen istisnalar
birlikte incelenmelidir.
Zorunlu Arabuluculuk Hakkında Sık Sorulan Sorular
Her davadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. Arabuluculuk yalnızca kanunun dava şartı olarak belirlediği uyuşmazlıklarda dava öncesinde zorunludur. Diğer uyuşmazlıklarda ise hukuken arabuluculuğa elverişli olması hâlinde ihtiyari arabuluculuk gündeme gelebilir.
Kira davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi uyarınca, kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava öncesinde arabulucuya başvuru dava şartıdır.
İşçi alacaklarında arabuluculuk zorunlu mu?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi kapsamındaki işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır.
Ticari davaların tamamında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi kapsamındaki ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır.
Ortaklığın giderilmesi davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuğa tabidir.
Kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar, 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.
Komşuluk uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?
Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuğa tabidir.
Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?
6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesi kapsamında tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda kural olarak dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ancak tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar dahil olmak üzere kanunda açıkça düzenlenen istisnalar bulunmaktadır.
Arabuluculukta anlaşmak zorunlu mu?
Hayır. Kanunun belirlediği uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurmak dava şartı olabilir; ancak tarafların anlaşmaya varması zorunlu değildir.
Arabuluculukta anlaşma olmazsa ne olur?
Dava şartı arabuluculuk süreci tamamlanır ve taraflar anlaşamazsa, uyuşmazlığın niteliğine ve ilgili sürelere göre görevli mahkemede dava açılması mümkün olabilir.
Sonuç: 2026 Yılında Zorunlu Arabuluculuk
2026 yılı itibarıyla zorunlu arabuluculuk; iş, ticaret, tüketici, kira ve bazı taşınmaz uyuşmazlıkları başta olmak üzere Türk hukukunda geniş bir uygulama alanına sahiptir.
Ancak arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı yalnızca uyuşmazlığın adına bakılarak belirlenemez.
İş uyuşmazlıklarında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, ticari uyuşmazlıklarda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, tüketici uyuşmazlıklarında 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ile komşu hakkı uyuşmazlıklarında 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu başta olmak üzere ilgili hükümler birlikte değerlendirilmelidir.
Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta süreç, mahkemeye başvurulmadan önce yerine getirilmesi gereken hukuki bir aşamadır. Buna karşılık arabuluculuğun zorunlu olması tarafların anlaşmaya zorlanabileceği anlamına gelmez.
Her somut uyuşmazlığın tarafları, talepleri, süreleri ve hukuki niteliği farklı olabileceğinden, dava şartının bulunup bulunmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.